Tantrāloka — Reader

Āhnika 35: atha śrītantrāloke pañcatriṃśamāhnikam

Light on the Tantras

तन्त्रालोकः

अथोच्यते समस्तानां शास्त्राणामिह मेलनम् / इह तावत्सम स्तोयं व्यवहारः पुरातनः // १

प्रसिद्धिमनुसन्धाय सैव चागम उच्यते / अन्वयव्यतिरेकौ हि प्रसिद्धेरुपजीवकौ // २

स्वायत्तत्वे तयोर्व्यक्तिपूगे किं स्यात्तयोर्गतिः / प्रत्यक्षमपि नेत्रात्मदीपार्थादिविशेषजम् // ३

अपेक्षते तत्र मूले प्रसिद्धिं तां तथात्मिकाम् / अभितःसंवृते जात एकाकी क्षुधितः शिशुः // ४

किं करोतु किमादत्तां केन पश्यतु किं व्रजेत् / ननु वस्तुशताकीर्णे स्थानेप्यस्य यदेव हि // ५

पश्यतो जिघ्रतो वापि स्पृशतः संप्रसीदति / चेतस्तदेवादाय द्राक् सोन्वयव्यतिरेकभाक् // ६

हन्त चेतःप्रसादोपि योसावर्थविशेषगः / सोपि प्राग्वासनारूपविमर्शपरिकल्पितः // ७

न प्रत्यक्षानुमानादिबाह्यमानप्रसादजः / प्राग्वासनोपजीव्येतत् प्रतिभामात्रमेव न // ८

न मृदभ्यवहारेच्छा पुंसो बालस्य जायते / प्राग्वासनोपजीवी चेद्विमर्शः सा च वासना // ९

प्राच्या चेदागता सेयं प्रसिद्धिः पौर्वकालिकी / नच चेतःप्रसत्त्यैव सर्वो व्यवहृतिक्रमः // १०

मूलं प्रसिद्धिस्तन्मानं सर्वत्रैवेति गृह्यताम् / पूर्वपूर्वोपजीवित्वमार्गणे सा क्वचित्स्वयम् // ११

सर्वज्ञरूपे ह्येकस्मिन्निःशङ्कं भासत पुरा / व्यवहारो हि नैकत्र समस्तः कोपि मातरि // १२

तेनासर्वज्ञपूर्वत्वमात्रेणैषा न सिद्ध्यति / बहुसर्वज्ञपूर्वत्वे न मानं चास्ति किंचन // १३

भोगापवर्गतद्धेतुप्रसिद्धिशतशोभितः / तद्विमर्शस्वभावोसौ भैरवः परमेश्वरः // १४

ततश्चांशांशिकायोगात्सा प्रसिद्धिः परम्पराम् / शास्त्रं वाश्रित्य वितता लोकान्संव्यवहारयेत् // १५

तयैवाशैशवात्सर्वे व्यवहारधराजुषः / सन्तः समुपजीवन्ति शैवमेवाद्यमागमम् // १६

अपूर्णास्तु परे तेन न मोक्षफलभागिनः / उपजीवन्ति यावत्तु तावत्तत्फलभागिनः // १७

बाल्यापायेपि यद्भोक्तुमन्नमेष प्रवर्तते / तत्प्रसिद्ध्यैव नाध्यक्षान्नानुमानादसम्भवात् // १८

नच काप्यत्र दोषाशाशङ्कायाश्च निवृत्तितः / प्रसिद्धिश्चाविगानोत्था प्रतीतिः शब्दनात्मिका // १९

मातुः स्वभावो यत्तस्यां शङ्कते नैष जातुचित् / स्वकृतत्ववशादेव सर्ववित्स हि शङ्करः // २०

यावत्तु शिवता नास्य तावत्स्वात्मानुसारिणीम् / तावतीमेव तामेष प्रसिद्धिं नाभिशङ्कते // २१

अन्यस्यामभिशङ्की स्याद्भूयस्तां बहु मन्यते / एवं भाविशिवत्वोमूं प्रसिद्धिं मन्यते ध्रुवम् // २२

एक एवागमश्चायं विभुना सर्वदर्शिना / दर्शितो यः प्रवृत्ते च निवृत्ते च पथि स्थितः // २३

धर्मार्थकाममोक्षेषु पूर्णापूर्णादिभेदतः / विचित्रेषु फलेष्वेक उपायः शाम्भवागमः // २४

तस्मिन्विषयवैविक्त्याद्विचित्रफलदायिनि / चित्रोपायोपदेशोपि न विरोधावहो भवेत् // २५

लौकिकं वैदिकं साङ्ख्यं योगादि पाञ्चरात्रकम् / बौद्धार्हतन्यायशास्त्रं पदार्थक्रमतन्त्रणम् // २६

सिद्धान्ततन्त्रशाक्तादि सर्वं ब्रह्मोद्भवं यतः / श्रीस्वच्छन्दादिषु प्रोक्तं सद्योजातादिभेदतः // २७

यथैकत्रापि वेदादौ तत्तदाश्रमगामिनः / संस्कारान्तरमत्रापि तथा लिङ्गोद्धृतादिकम् // २८

यथाच तत्र पूर्वस्मिन्नाश्रमे नोत्तराश्रमात् / फलमेति तथा पाञ्चरात्रादौ न शिवात्मताम् // २९

एक एवागमस्तस्मात्तत्र लौकिकशास्त्रतः / प्रभृत्यावैष्णवाद्बौद्धाच्छैवात्सर्वं हि निष्ठितम् // ३०

तस्य यत्तत् परं प्राप्यं धाम तत् त्रिकशब्दितम् / सर्वाविभेदानुच्छेदात् तदेव कुलमुच्यते // ३१

यथोर्ध्वाधरताभाक्सु देहाङ्गेषु विभेदिषु / एकं प्राणितमेवं स्यात् त्रिकं सर्वेषु शास्त्रतः // ३२

श्रीमत्कालीकुले चोक्तं पञ्चस्रोतोविवर्जितम् / दशाष्टादशभेदस्य सारमेतत्प्रकीर्तितम् // ३३

पुष्पे गन्धस्तिले तैलं देहे जीवो जलेमृतम् / यथा तथैव शास्त्राणां कुलमन्तः प्रतिष्ठितम् // ३४

तदेक एवागमोयं चित्रश्चित्रेधिकारिणि / तथैव सा प्रसिद्धिर्हि स्वयूथ्यपरयूथ्यगा // ३५

सांख्यं योगं पाञ्चरात्रं वेदांश्चैव न निन्दयेत् / यतः शिवोद्भवाः सर्व इति स्वच्छन्दशासने // ३६

एकस्मादागमाच्चैते खण्डखण्डा व्यपोद्धृताः / लोके स्युरागमास्तैश्च जनो भ्राम्यति मोहितः // ३७

अनेकागमपक्षेपि वाच्या विषयभेदिता / अवश्यमूर्ध्वाधरतास्थित्या प्रामाण्यसिद्धये // ३८

अन्यथा नैव कस्यापि प्रामाण्यं सिद्ध्यति ध्रुवम् / नित्यत्वमविसंवाद इति नो मानकारणम् // ३९

अस्मिन्नंशेप्यमुष्यैव प्रामाण्यं स्यात्तथोदितेः / अन्यथाव्याकृतौ कॢप्तावसत्यत्वे प्ररोचने // ४०

अतिप्रसङ्ग सर्वस्याप्यागमस्यापबाधकः / अवश्योपेत्य इत्यस्मिन्मान आगमनामनि // ४१

अवश्योपेत्यमेवैतच्छास्त्रनिष्ठानिरूपणम् / प्रधानेङ्गे कृतो यत्नः फलवान्वस्तुतो यतः // ४२

अतोस्मिन् यत्नवान् कोपि भवेच्छंभुप्रचोदितः / तत्र तत्र च शास्त्रेषु न्यरूप्यत महेशिना // ४३

एतावत्यधिकारी यः स दुर्लभ इति स्फुटम् / इत्थं श्रीशम्भुनाथेन ममोक्तं शास्त्रमेलनम् // ४४